Próba złota i srebra określa zawartość czystego metalu szlachetnego w stopie. Oznaczenia 585, 750 czy 925 przekazują inną informację niż symbole chemiczne Au i Ag. Warto też odróżniać liczbę próby od urzędowej cechy probierczej, którą można znaleźć na biżuterii.
Co oznacza próba złota i srebra?
Próba wskazuje, ile części czystego metalu szlachetnego przypada na tysiąc części stopu. Złoto próby 585 zawiera 585 części złota na tysiąc, czyli 58,5%. Srebro próby 925 zawiera odpowiednio 92,5% czystego srebra.
Pozostałą część stanowią inne składniki stopu. Ich zastosowanie pozwala uzyskać właściwości potrzebne do wykonania biżuterii. Skład stopu wpływa między innymi na kolor i twardość, ale sama próba nie określa trwałości gotowego pierścionka, łańcuszka czy bransoletki.
Symbol złota i srebra a oznaczenie próby
Symbol chemiczny złota to Au, a srebra Ag. Symbole te identyfikują pierwiastki. Nie informują o ich zawartości w stopie i nie są cechami probierczymi.
Przykładowo zapis Au 585 odnosi się do złota próby 585, natomiast Ag 925 do srebra próby 925. W opisach biżuterii można spotkać takie zestawienia, ale na samym wyrobie oznaczenia mogą mieć inną postać, zależnie od kraju, okresu wykonania i sposobu oznaczenia.
Co oznaczają liczby 585, 750 i 925?
- 585 przy złocie oznacza 58,5% czystego złota w stopie i odpowiada złotu 14 karatowemu.
- 750 przy złocie oznacza 75% czystego złota w stopie i odpowiada złotu 18 karatowemu.
- 925 przy srebrze oznacza 92,5% czystego srebra w stopie.
Są to przykłady, a nie pełna lista prób stosowanych w biżuterii. Dokładniejsze porównanie stopów zawiera artykuł o próbach złota w biżuterii.
Czy oznaczenie 925 oznacza złoto?
W biżuterii oznaczenie 925 zwykle odnosi się do srebra. Może znajdować się również na srebrnym wyrobie pokrytym warstwą złota. Pozłacanie zmienia wygląd powierzchni, ale nie zmienia srebrnego podłoża w stop złota.
Dlatego złoty kolor i liczba 925 nie oznaczają, że biżuteria została wykonana ze złota próby 585 lub 750. Trzeba sprawdzić opis materiału oraz pozostałe oznaczenia.
Próba a cecha probiercza. Czym się różnią?
Próba jest parametrem stopu. Cecha probiercza jest urzędowym znakiem potwierdzającym wynik badania wyrobu. Sama wybita liczba 585 lub 925 nie jest tym samym co pełna cecha probiercza.
W polskich podstawowych cechach probierczych wizerunek głowy rycerza identyfikuje złoto, a głowy kobiety srebro. Pozostałe elementy znaku pozwalają odczytać próbę i oznaczenie urzędu. Przy złocie próbę może wskazywać pojedyncza cyfra przypisana do określonej zawartości złota, dlatego nie należy oczekiwać, że każda cecha będzie zawierała pełny zapis 585.
Obok cechy może znajdować się znak imienny, który identyfikuje podmiot odpowiedzialny za wyrób. Znak imienny identyfikuje podmiot odpowiedzialny za wyrób, ale sam nie potwierdza wyniku badania próby.
Wzory oznaczeń można porównać na stronie cechy probiercze w Polsce i Unii Europejskiej.
Gdzie szukać oznaczeń na biżuterii?
Oznaczenia są niewielkie i zwykle umieszczone w miejscu mało widocznym podczas noszenia. Do ich odczytania często potrzebna jest lupa i dobre oświetlenie.
- W pierścionkach i obrączkach sprawdź wewnętrzną stronę szyny.
- W łańcuszkach i bransoletkach obejrzyj okolice zapięcia oraz znajdujące się przy nim blaszki i końcówki.
- W kolczykach sprawdź zapięcie, sztyft lub tylną część ozdoby, zależnie od konstrukcji.
- W zawieszkach obejrzyj ucho, jego okolice oraz rewers.
W wyrobach starszych, naprawianych lub pochodzących z zagranicy znaki mogą wyglądać inaczej albo znajdować się w innym miejscu. Brak oznaczenia w jednym z wymienionych punktów nie rozstrzyga o materiale całego wyrobu.
Czy każda złota i srebrna biżuteria musi mieć cechę probierczą?
Nie każdy wyrób musi mieć polską cechę probierczą. Przepisy przewidują zwolnienia związane między innymi z masą, a także dopuszczają określone cechy zagraniczne oraz świadectwo badania wydane przez urząd probierczy.
Przy zwolnieniu związanym z masą znaczenie ma masa części wykonanych ze stopu metalu szlachetnego, a nie całego produktu razem z kamieniami. Dla lekkich wyrobów ze stopu złota poniżej 1 g oraz ze stopu srebra poniżej 5 g przewidziano zwolnienie z obowiązkowego badania i cechowania.
Limity odnoszą się do pojedynczej sztuki. W przypadku kolczyków trzeba więc rozpatrywać każdy kolczyk osobno, a nie łączną masę pary. Zwolnienie nie oznacza dowolności w deklarowaniu materiału. Wprowadzający wyrób do obrotu nadal odpowiada za zgodność próby i wymagane informacje o wyrobie.
Świadectwo badania może zastępować cechę probierczą w obrocie. Jest wydawane przez urząd probierczy między innymi wtedy, gdy umieszczenie cechy mogłoby uszkodzić wyrób albo brakuje na nią miejsca.
Jak sprawdzić próbę złota lub srebra w domu?
Samodzielnie możesz przede wszystkim odnaleźć oznaczenia, odczytać je pod lupą i porównać z odpowiednimi wzorami cech. To pomaga rozpoznać deklarowany materiał, ale nie zastępuje badania stopu.
Magnes, kolor czy ślady pozostawione na skórze nie pozwalają wiarygodnie określić próby. Brak przyciągania przez magnes nie potwierdza, że przedmiot jest złoty lub srebrny. Reakcja może też dotyczyć pojedynczego elementu konstrukcyjnego, na przykład sprężyny w zapięciu.
Nie stosuj przypadkowych substancji chemicznych ani metod polegających na zarysowywaniu biżuterii. Mogą uszkodzić powierzchnię, powłokę lub kamienie. Jeżeli potrzebujesz potwierdzenia materiału, skorzystaj z profesjonalnego badania, którego metodę dobiera się do rodzaju wyrobu.
Co zrobić, gdy oznaczenie jest nieczytelne?
Nie próbuj dopowiadać brakujących cyfr na podstawie częściowo widocznego znaku. Zużycie, naprawy i niewielka powierzchnia oznaczenia mogą utrudniać jego odczytanie. Pomocne bywa obejrzenie wszystkich znaków na wyrobie, a nie tylko jednej liczby.
Jeżeli nadal są wątpliwości, zwróć się do specjalisty lub urzędu probierczego. Dotyczy to szczególnie biżuterii z drugiej ręki i przedmiotów o nieznanym pochodzeniu. Nawet czytelna liczba nie daje pewności, że oznaczenie jest autentyczne i odpowiada materiałowi całego przedmiotu.
Czy ciemnienie biżuterii oznacza niewłaściwą próbę?
Nie. Srebro może ciemnieć wskutek reakcji zachodzących na powierzchni, między innymi pod wpływem związków siarki obecnych w otoczeniu. Nie jest to samo w sobie dowodem na niewłaściwą próbę.
Złota biżuteria również jest wykonana ze stopu, którego składniki mogą reagować z otoczeniem. Na wygląd wpływają ponadto osady kosmetyków, zabrudzenia i ewentualne powłoki. Sam kolor, jego zmiana lub ślad na skórze nie wystarczają do potwierdzenia ani zakwestionowania próby.
Certyfikat a świadectwo badania urzędu probierczego
Dokument nazwany certyfikatem może opisywać materiał, kamienie lub inne parametry produktu. Trzeba sprawdzić, kto go wystawił, czego dotyczy i czy pozwala zidentyfikować konkretny wyrób.
Certyfikat sprzedawcy lub dokument dotyczący kamienia nie jest tym samym co świadectwo badania wydane przez urząd probierczy. To ostatnie potwierdza zawartość metalu szlachetnego w wyrobie i może zastępować cechę probierczą w obrocie.
Znaczenie dokumentów dołączanych do biżuterii opisuje również artykuł co oznacza określenie certyfikowane złoto.
Co sprawdzić przed zakupem?
Najpierw ustal, czy opis dotyczy wyrobu ze stopu złota, srebra czy produktu pokrytego powłoką. Następnie sprawdź deklarowaną próbę, oznaczenia i dokumenty. Jeśli informacje są niejasne, poproś sprzedawcę o ich wyjaśnienie przed zakupem.
Oceniając złotą biżuterię próby 585 lub biżuterię srebrną, uwzględnij także masę, wymiary i konstrukcję. Próba opisuje skład stopu, a nie wszystkie właściwości gotowego wyrobu.
Autorka: Marzenna KrólWłaścicielka Król Jewellery®, związana z branżą jubilerską od 2001 roku. Poznaj moją historię i doświadczenie.
